Press "Enter" to skip to content

U Nongïalam ba shisha

U Disparsing B.Rani (S.R )

Ka dor jong u Nongïalam ba shisha ka sdang na la ïing. Na la ïing ka don ka Shlem Saiñdur ban tip ïa ka Ktien ha ka ‘tip briew tip blei’. Hangta keiñ ka phalang ka ktien, ka ktien burom ïa ki kmie ki kpa ba ki dei Ki blei ba nyngkong eh ha ka tip briew tipblei. Kane ka dei ka jingshisha lada ngi ai nuksa ‘Shu buh mynta mar ïa nang bam nangïaid ki khun, buh ïa ki ha ka jaka ba long marwei, bad pynbiang ïa ki tang ka bam. Ynda la heh pynmih ha ka imlang sahlang para bynriew hangta phin shem ba kim nang wat ban kren, ïoh lehse ki nangkren ruh hynrei da lei lei kin nym tip kano ka ktien bha bad kano ka ktien sniew. Namar kata kane ka sakhi ba u Khasi um ju ong. Tip blei tip briew hynrei u ong beit ‘Tip briew tipblei namar ynda la dep thaw ym don blei ba kham khraw ban ïa ki kmie ki kpa, dei halor kane ka daw da lei lei yn nym lah ban poi sha ka tip blei lada ym don shuwa ka tip briew . Kumta keiñ ka phalang’. Ka jingshakri ïa la ki para briew ka dei ka jingshakri ïa U Blei? ym don dor ka smat leit Seng Khasi., leit ïing mane hynrei mar ïa mih nangta pat pyrshah ïa la ka jong ka mynsiem la ha ka jinglong doh, jinglong spah bad jinglong ktien namar ka ktien phira ka ong ‘Ki briew kiba shakri hok ïa U Blei ki dei ki briew kiba ïap bad kiba ngeit ha kane ka jingim pyrthei kam don dor. Ha ki ka mynsien bad ka ktien ka ïaid ryngkat ryngkat namar ki kheiñ ïa ka shkor kum U Blei, ka bor pyrkhat kum ka nongshna dur ïa ka kam U Blei, bad ka mynsiem kum ka nongshim jingkheiñ ïa ka jingim man ka sngi na ka bynta ka jingim bym ju kut. (Bam kwai ha dwar U Blei) bad ka dujok (Nurok ka ksew).
Namar kata kitei saw tylli ki sker ki dei ki bynta kiba khraw tam ban long nongïalam ba shisha. Hangta hi ruh ka phalang ban long u nongïalam ba shisha ka sdang na la ïing. Ha la ïing ka don ka shlem saiñdur ha ka niam jabieng kiba pynpait pnat ha ka tipbriew tip blei, tip kur tip kha bad ka kamai ïa ka hok. Don ruh ki rukom thaw bynriew ba la tip kum ka niam ka rukom kaba wan na ka hukum. ‘Ieng Rangbah u bynriew ap jutang u Blei hajrong ha tbian.’ Ban poi sha ka kliar Uba shisha kitei ki shlem saiñ dur na la ïing ki dei ki radbah ban long kumta, shisien ba ki khun ki ïoh ïa kine ki thwei jingmut ba don ha ka na ki kmie ki kpa khamtam ïa u ne ka khun nyngkong ka dei ka bynta ba kongsan tam ban long u nongïalam ba shisha. U nongïalam kum u ne ka khun phrangsngi u ïoh ka jingsneng ha ka kamai ïa ka hok kaba ong ka kmie, ‘Ko khun to leh tipsngi ban myntoi hi ma phi namar phi tip hi ka jingleh tipsngi ka don jingïadei ha ka tipbriew tipblei bad to tip Ine i kur Itai i kha kaba don jingïadei bad ka tipkha. Dei kine kiba pynlong ïa u khun phrangsngi kum u nongïalam ba shisha namar haba u sneng u kraw ïa ki para ruh ym dei tang da ka ktien hynrei ryngkat ka kam ba ma u, u pynkup kum ka nuksa shwa ban sneng ïa ki para wat dih kyiad u da kiar shwa ïalade ïa kata kaba u sneng. Dei kum kine ki nongïalam kiba don ka dor kum ki nongïalam.
Ka jingïaid jong ki por ki samoi ka pynlong ruh ïa ka bor pyrkhat ban shad kum ka shalyntem. Dei kine ki nongïalam katba ki jam don tang ki jingïaroh suda, la ki jam sha ki thwei ïalap Niam ruh nyngkong eh ki la dep sdang na la ïing (Charity begin at Home), ha la ïing ki sneng ïa ki para/pyrsa ha ka dur ka jingieit bad sah kynmaw. Katba ki para ki dang khynnah ym lah ban sneng pynsah kynmaw lyngba ka ktien hynrei da u dieng don jingmut khnang ban sngewthuh ïa ka dor jong ka jingbakla, hynrei ka mynsiem hin pa hin jai jai khnang ba ka jingtied sneng kan wanlam ryngkat bad ka jingieit na ki para. Dei kane ka thymmei haba ki leit sha ïing Mane bad haba ki pule ïa ka Bible watla ki shem ïa ki kyntien ‘Ieit ïa la u paramarjan kumba ieit ïalade kim sngewphylla ha ki namar kane ka jingthoh ka la don lypa ha khlieh jong ki ym ba shem thymmai. Dei kane kaba pynproh shuh shuh ïa ki ban long nongïalap niam namar ha la ïing ki ïa ieit shipara lyngba ka rukom pyrkhat kum u Nongïalam watla nga lah ban bsa ja ïa ki para makna hynrei ngim dei ban pan kwah sngewhangamei ba ki para kumta, hynrei dei ban don ka rukom pyrthei watla ïohi ba u para u dih sikret leh kum bym ïohi khnang ba ka jingleh bym ïohi kan pan kwah ïa u para ban nym dih shuh.’ Kane keiñ ka phalong haba leit ïalap kylleng kylleng ruh ban sneng ïa kiwei kan urlong shisha kumba phi sdang na la ïing. Hangta keiñ u Soh jong ki kyntien ‘Ieit ïa u Para marjan kumba phi ieit ïalade’ kan urlong shisha.
Da shisha ka jingsngewthuh ïa ka dor Nongïalam naduh na ïing ka dei ka jingmyntoi kaba khraw tam ïa ka imlang sahlang kum kine ki nongïalam haba ki jam sha ka imlang sahlang barabor ki long kum u Nongshet bam. U nongshet bam borabor u hap shet katkum ka jingkwah u nongbam. Haba u nongbam u pan dohmasi un nym lah ban bam lada ai da ka dohsniang. Ka kyntien phira jong ka Seng Khasi ka ong, ‘ Ia u bynriew ruh bun jait hi la thaw la ka niam ka rukom ki da don ïa u Nongthaw ban ïaroh.’ Kane ruh ka juh ka rukom pyrkhat wat ha ka juh ka jaidbynriew ruh don bun jait ki rukom pyrkhat, ki rukom jinglong naduh ka ktien ka thylliej, ka riam ka beit, ka bam ka dih bad haduh ka leh niam leh rukom . Dei halor kane ka nongrim haba u Nongïalam ba shisha u tur ha ka imlang sahlang um ju don ka rukom pyrkhat ba ka jong nga ka dei lut hynrei watla u stad u nang katno katno ruh barabor u sngap ïa ka sur u paidbah. Dei na kane ka daw um ju mlien ban kloi ruk ruk, rek rek ka ktien la jong hynrei u sngap shwa ïa ka ktien jong une u kata ka kynhun hato ki kwah da u Sohthiang. Hapdeng ka jingïakren u sngewthuh ba ki kwah da u sohthiang hynrei ha ka jingsngewthuh jong u pat kum u nongïalam ba shisha, kata ka jingkwah sohthiang kam don jingmut pynban u pdiang hi ïa kata khnang ba kin sngewieit ïa u. Haba ka mynsiem sngewieit ka la don ym don jingeh halor ki jingshisha lah beit ban pynurlong ïa ka jingkwah jong u nongïalam.
Dei halor kane ka nongrim ba sa ong U Nongïalam ba shisha u long kum u Nongshet bam namar ka jingstad shet kam don dor lada u Nongbam u pan da ka doh syiar hynrei la kum ai pynban da ka doh blang.
U Nongïalam ba shisha haba u don hapdeng ki kynhun Sengbhalang barabor haba la dei ka por pyrkhat kam lyngba ka Executive Committee, Central Executive Committee, Managing Committee lane National Council barabor haba ka jingsngewthuh markylliang para Nongkitkam ka dang duna. U Nongïalam borabor um ju lam ktien ha nga hynrei watla u tip eh kumno ban pyrkhat ïa kata ka kam pynban u pan jingmut shwa na ki para dkhot khnang ba kin kham kit khlieh ha ka kam.Teng teng haba duna palat ka rukom pyrkhat ki para dkhot lane ki dang don ka mynsiem lehraiñ ban kren. U nongïalam ba shisha barabor tang ban shlur ki para dkhot ka la kut, sdang sa ka sei nia sa ma u pat watla katta halor ka nia jong u um ju ong ba ka dei lut hynrei u pan jingmut hato ki sngewkumno halor kata ka nia. Kine ki nongïalam kim ju leh lyndet na ki para dkhot ha ka treikam treijam hynrei ki pyndonkam beit ïa kaei kaba la dep rai lang ha ka jingïalang. Kine ki Nongïalam kim ju kwah ban poi sha kliar dieng khlem da sdang na tynrai, kata ka mut kim ju kwah ban shim kabu ïa ka shuki Nongïalam tang ban pynpaw nam ïalade hynrei shwa ban shim ïa kano kano ka rai ki da wad mian pa mian hato kaei ka jingmih na kata ka rai. Lada ka don jingmyntoi ïa u paidbah lane ïa ki para Nongtrei. U Nongïalam u lam shakhmat khlem jingsheptieng.
Ka sur u Nongïalam ba shisha barabor ka dei ka sur u paidbah. Haba u mih kum Nongïalam um ju kren ïa kaei kaba don ha mynsiem jong u. Hynrei u kren beit lyngba ka rai ki para dkhot. Haba u ïeng kum u Nongïalam ba shisha haba u kren na ka bynta kiwei um ju salia wat ban poi haduh u pud ka jingïap. Ha u hi ban ïa ka ban shet kylla ïa ka Seng, suk kaba ong ‘Phi lah ban shim ïa ka jingim jong nga hynrei phin nym lah ban shim ïa ka mynsiem ba shlur kum u Nongïalam.’ Kum kine ki Nongïalam watla ki shah rem pynban ka kyrteng jong ki ka im junom bad ka pateng bynriew ka ban wan.
Da shisha dei tang ki Nongïalam kiba sdang na la ïing kiba sngewthuh ïa ka dor kum u Nongïalam, ym don ki Nongshakri Blei ki ban kham khraw ban ïa u nongïalam ba shisha namar u Nongïalam ba shisha u don ka thong. “Ka jingshakri ïa u para briew ka dei ka jingshakri ïa U Blei.” Dei tang ma ki, kiba sngewthuh ba haba duwai ïa u Blei ym dei ban pan ïa ka jingsuk bad jingkoit jingkhiah. Hangta keiñ ka phalang ha rukom pyrkhat, haba ïarap para briew kwah ïa ki ba kin bha ym ba kin sniew. Kumta kim ju peit nongkylliang ïa kaei kaei kaba ki ïarap hynrei tang ba kin bha kim ju salia ban sei na pla. Ha ki hi ka burom ïa ki kam dei ka shuki hynrei ka kam kaba paw shabar. Ha ki ka shuki ka dei tang ka bynta ban pynkdang ïa ka kpoh khnang ban lah ban pynpaw pyrthei ïa ka jinglah jong ki. ñiuma don hi ki nongïalam kiba long nongïalam tang ban myntoi ïalade. Kum kine ki nongïalam ha ka jaka ban tei ïa ka jaidbynriew hynrei kylla bampong pynban ïa ka jong ka jaidbynriew. Kum kine ki Nongïalam kham bun ki dei kiba rung ha ka Shlem Politik. Dei kine kiba bam pong tam ïa ka jaidbynriew namar hapoh jong ki don tang ka pisa ban ïarap bad kyntiew ïa u paidbah. Hynrei ka mynsiem tuh jong ki ka pynlong ïa ka Jaidbynriew ban dang hiar dang hiar. Hooid don ki Nongïalam Seng Bhalang ruh kiba long kumne hynrei ki duna pat ka iktiar bam pisa.
Namarkata ban ïoh ki nongïalam ba shisha ka sdang na la ïing namar haba ong na la ïing syriem kum u briew u uba kiew dieng haba u dang na tynrai u tip ban kheiñ katno tylli ki tnat bad kino pat kiba skhem bad kino kiba synjor hynrei u nongïalam u bym shisha pat u shu kiew nongïalam khlem da sdang nala ïing lane na tynrai u shu poi beit beit ha kliar dieng. Dei na kane ka daw haba u kwah hiar shapoh un ym lah ban hiar namar um tip hato don tnat ne em bad haba kut long katba long hap shu ryngkoh la ka ryngkoh na kliar dieng. Kane keiñ ka phalang ha ka jingshemphang u nongïalam ba shisha u long kumno u bym shisha pat u long kumno. Namarkata kane baroh ka nongrim ka pynlong ban sngewthuh ïa u nongïalam ba shisha ha ryngkat ka jingngam jylliew ine i poetry harum:-
Kum I umpohliew ha ka bor pyrkhat,
Ka dei ka jingshai bym lah ban rat;
Kum ka umsaw ha ka thma pyrkhat,
Ka dei ka jingshai kumba tied u pyrthat.
(Mawphor 17 Tarik Nohprah,1999).