Press "Enter" to skip to content

Ka Dor bad ka Kyrdan jong u Kiang Nangbah ha ki por ba mynta

Ka 30th u Nai Nohprah 2019 ka dei ka sngi ïap ba 157 jong u Khlawait ka ri Jaintia u Woh Kiang Nangbah, u ‘riew shlur u ‘riew shemphang bad u ‘riew len lade. 157 snem mynshwa kane ka sngi ka dei ka jingïam briew ha kaba u lyoh badum ula wan tap ïa ka ri Khasi Jaiñtia baroh kawei namar ïa ka mynsiem jong u ‘riew shlur la dkhat jubor da kaba sdien phasi khlem don jingisynei hapdeng ka jingsakhi ki nong shong shnong bad kumjuh ki shipai phareng. Kane ka la dei shisha ka jingbuh dak kaba skhem bad kaba neh sah junom la junom, u briew uba ïada ïa ki hok long tynrai jong u mynbarim u la dei hok ban ïoh ïa ka jingburom bad ka jingmynmaw ieid na kawei ka pateng sha kawei pat.
Kumba ong uwei u nongthoh U Dr. E.R Tongper “U Kiang Nangbah a man of courage” ha ka Article ba la pynmih ha ka Souvenir jong ka Seiñraij Jowai ba la pynmih ha ka jingdap 150 snem ka lyngkhuh snem jingïap jong u Woh Kiang Nangbah da kaba u ong ba ka 30th u Nai Nohprah 1862 ka long ka sngi sah kynmaw ïa ka jingshlur bad ka jinglen lade jong une u ‘riew khraw na ka bynta ka jingïaleh ban ïohlaitluid na kti ka jing synshar ka sorkar phareng namar wat lada ïa u Kiang la shu sdien phasi haduh ba un da ïap hynrei ka mynsiem shlur bad bym rieh ka jong u kan long ka jingkha ïa ka jingshisha ba ha ka jingim dei ban ñiom beit ïa ki jingeh khlem ka jingsheptieng da kaba pynduh noh ïa ka kyntien ‘impossibility’ ne kaba ong bym ‘lah’ ong shuh shuh u Dr. Tongper.
Ha ka juk bad ki por ba mynta ha kaba ka jinglong tipbriew tipblei, ka akor ka burom ka jingshlur bad jinglen lade ka la nang hiar katba nang ïaid ki por. Ka jingkylli ka mih hato ka dang dei hi ïa ngi ban kynmaw ïa ka jinglong jingman jong u Kiang Nangbah ha ka juk kaba mynta wat hadien 157 snem ba la pynkut jubor ïa ka jingim jong u? Ka por kaba mynta i kumba ïa ka jinglongshlur bad radbah u Woh Kiang da shu kynmaw tang ha ka 30th Nai Nohprah man ka snem ha kaba bun ki Seng trei mon sngewbha kiba don ha kylleng ka jylla ki kynmaw ieid bad burom ïa une u nongïaleh lyngba ki jingkren jong ki politician, elite class, educationist etc.
Bad tang shu kut ka programme
kine kiei kiei baroh ki jingkren ïa ka jinglong shlur, jing bym randien bad len lade ka shu hiar noh kumba her ki pylleng sabon ha ka lyer bad jah rngai suki suki. Hynrei ïa ka jingkylli kaba ong hato ki jinglong U Kiang kin dang ïahap ne em ha ki por kiba mynta ka jubab ka long Haoid, ka dor bad ka kyrdan jong u Woh Kiang Nangbah ka sawa kham jam bad ka ïahap shibun eh ha ki por ba mynta.
U Kiang Nangbah ym ba u dei u briew uba biang ha ka kyrdan pule lane uba wan na ka ing kaba riewspah bad ruh um dei uba la rangbah ha ka rta jong u hynrei kum u briew uba don ka mynsiem ieid ri, um lah shah ïa ka jingshah khñiot beiñ ïa ki riti ki dustur ha ki por ba ki phareng ki khang pyrshah ïa ka jingleit on thang ïa ki met ïap jong kiba bun ki kur, kum ki kur Sumer, kur Paswet bad kiwei kiwei nangta um lah shah ïa ka jingshahknieh jong ki wait ki stieh u khnam ryntieh jong ki nong shad pastieh kaba dei kawei na ki shad niam ha Pastieh Kai Ksoo ha ka shnong Ïalong u sngew dukha haduh katta katta ïa ka jingbuh ïa ka khajna ing ka bym shong nongrim ha ka bri u Hynñiew Trep Hynñiew Skum.
Ha ki sngi bad ki por ba mynta ha kaba ka pyrthei ka la jyllei satang ki jingsniew ba har rukom khamtam ka jingbadbor lehbor bad thombor ïa ki kynthei, u Kiang Nangbah u long ka nuksa kaba dei ban ïa pyrto na ka por sha ka por, ha ka por ba ki phareng ki sdang ban synshar ïa ka Hima Jaiñtia ki pynmih ïa ka khajna ing bad ha kata ka por u Doloi Tyngken uba long u nong shet kylla jong u Woh Kiang u la leit ban shim ïa ka khajna na ki longing kiba duk ki bym don u Kñi u pa ha ing bad dei ha kum kane ka ing ba ka don ka kynthei briew kaba kyrteng ka Lakhi Pyrdiang ha ka dong Chilliang Raij kaba duk kaba rangli ba u Dolloi u nud ban rung bad pan jubor ïa ka khajna bad haba kam lah ban siew u la leh beiñ u la shoh beiñ bad kynjat ïa ka kaba thum ruh ïa i khunrit haduh ba ka la kyllon ïalade ha madan kaba dei ka dak jong ka jingthombor ïa kiba rit ba ria bad ïa ki kynthei.
Dei kum ha kane ka por ba u Kiang u wan mih ban ïa aireng pyrshah ïa u Dolloi na ka bynta ban ai ka jingïada ïa ka Lakhi. Kine ki long ki dak ki shin kiba ka juk ba mynta ka donkam ban bud na ka bynta ban ieng ïaleh ïa ki kam kiba pynsniew ïa ka imlang sahlang jong ngi. Ha ka snem kaba ka ri India jong ngi kan ïoh noh 73 snem ka jingïoh laitluid kine ki jinglong jong u riewshlur ki donkam ban rung ha ki riew samla shynrang bad kynthei bad ha kajuh ka por ngim dei ban klet ïa ki kyntien ba khatduh jong u Kiang hashwa ban sdien phasi ïa u “ Lada ka khlieh jong nga kan phai sha mihsngi ka ri ka jong nga kan sa laitluid hapoh ka 100 snem bad lada ka phai pat sha sepsngi ngin long mraw baroh shirta” ki kyntein kiba urlong shisha.
Ha ki por kiba mynta ka snam jong u Woh Kiang Nangbah ka ud ka ïam bad ka kwah ban kyrsiew thiah ïa baroh lang khlem don ka jingsngew ñiam ka jingsngew jaitbynriew hynrei ban ieng ïa ka mynsiem dap shynrang ban pyrshah ïa ka jingbamsap, ka jingïa bishni pihuiñ kaba la bampong ïa ka ri u Hynñiew Trep u Hynñiew Skum kaba la pynjaboh bad pynsma iwtung ïa ka imlang sahlang ha ki por ba mynta. Kan jin da la long ka jingïaleh kaba man ka por lada dei ba U Kiang Nangbah un dang don ha ki por ba mynta. U Kiang u ïap kum u nongjop u bym smiej bad u bym sheptieng uba don ka mynsiem kaba dukhi bad satar na ka bynta ka ri bad ka jiatbynriew. Ha shwa ba ki phareng kin phasi ïa u katkum ka jingthoh ba la pynmih da u Bah R. Lamar “U Woh Kiang Nangbah his prophecy political ideas and strategy” ba la pynmih ha ka Seiñraij Souvenir ha u snem 2012 ula ïathuh shaphang kumno ba u Dr. B Pakem (bam kwai ha dwar u Blei) ula ïoh ban ïa kren bad u S. Gatphoh ha kaba u ong ba ki phareng ki kylli ïa u Kiang hashwa ba kin ai ïa ka rai ban sdien phasi ïa u Kiang. U Kiang u jubab “Pyllait yn ïadat” ha kaba mut pyllait ban dup ïashoh ïaleh bad phi.
Kane ka pyni ïa ka jingmut kaba jylliew jong ka jinglaitluid na ka bynta u Kiang Nangbah ym dei da kaba shu khrong hynrei ka dei ban long katkum ba dei hok ban ïoh ym da kaba iuhroit ïa ki dustur riti jong ka jaitbynriew. Kumta ka shong ha ngi ban bishar haduh katno ka shongdor ka kyrdan jong U Kiang Nangbah ha ki por ba mynta.
“Kiang Nangbah khon dap chynrang ka ri
Da bynda dei jingim ha u deiñ phasi
I mynsiem maïa ri wym pleh rata
Teiñ la pateiñ u kynmo maïa”.
Wa-i-sa Sumer
Panaliar Jowai